सुनचाँदी कारोबारमा सरकारको नयाँ नियम, पुरानो गहना बेच्दा पनि खरिदको प्रमाण देखाउनुपर्ने

काठमाडौं । आन्तरिक राजस्व विभागले सुनचाँदीका गरगहना तथा वस्तुको बिक्रीमा लाग्ने सीप प्रवर्द्धन शुल्कको प्रशासनलाई व्यवस्थित बनाउन ‘सीप प्रवर्द्धन शुल्कसम्बन्धी कार्यविधि, २०८३’ जारी गरेको छ । नयाँ कार्यविधिअनुसार नेपालमा अन्तिम उपभोक्तालाई सुनचाँदी तथा तिनका गरगहना बिक्री गर्दा बिक्री मूल्यमा ०.५ प्रतिशत सीप प्रवर्द्धन शुल्क लाग्नेछ । शुल्क छली गरेको पाइएमा भने निर्धारित शुल्कमा २५ प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

आर्थिक ऐन, २०८३ को दफा १४ मा सुन, चाँदी तथा तिनका गरगहना र वस्तु बिक्री गर्दा बिक्री मूल्यमा सीप प्रवर्द्धन शुल्क लगाई असुल गर्ने व्यवस्था छ । सोही व्यवस्थाको कार्यान्वयनका लागि विभागले शुल्कको असुली, दाखिला, कारोबारको लेखाङ्कन, विवरण पेस, परीक्षण तथा पुनरावेदनसम्बन्धी प्रक्रिया स्पष्ट पार्दै कार्यविधि जारी गरेको विभागका सूचना अधिकारी केशव रघुवंशीले जानकारी दिनुभयो ।

कार्यविधिअनुसार व्यवसायीले सुनचाँदीका गरगहना तथा वस्तु बिक्री गर्दाकै समयमा उपभोक्ताबाट शुल्क असुल गर्नुपर्नेछ । शुल्क लाग्ने कारोबारमा तोकिएको ढाँचामा बिजक जारी गर्नुपर्ने र कारोबारको लेखाङ्कन प्रोद्भावी (एक्रुअल) आधारमा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

त्यस्तै, व्यवसायीले कारोबार भएको वा नभएको दुवै अवस्थामा प्रत्येक महिनाको विवरण अर्को महिनाको २५ गतेभित्र सम्बन्धित राजस्व कार्यालयमा पेस गर्नुपर्नेछ । तोकिएको समयभित्र विवरण पेस नगरेमा लाग्ने शुल्कको प्रतिदिन ०.०५ प्रतिशत वा प्रतिविवरण एक हजार रुपैयाँमध्ये जुन बढी हुन्छ, सोहीबराबरको थप शुल्क लाग्नेछ ।

पुरानो सुन साट्दा के हुन्छ?

कार्यविधिले पुरानो सुनचाँदी खरिद गरी सोही ग्राहकलाई नयाँ गरगहना बिक्री गर्ने अवस्थालाई समेत स्पष्ट पारेको छ । ग्राहकले पुरानो गरगहना दिएर सोही तौल बराबरको मूल्यसम्म नयाँ गरगहना खरिद गर्दा सीप प्रवर्द्धन शुल्क लाग्ने छैन । तर, पुरानो गरगहनाको तौलभन्दा बढी तौलको नयाँ गरगहना बिक्री गरेमा थप गरिएको सुन वा चाँदीको मूल्य तथा सम्पूर्ण ज्याला–जर्तीमा सीप प्रवर्द्धन शुल्क असुल गर्नुपर्नेछ । यस व्यवस्थाले पुरानो गरगहना साटेर नयाँ खरिद गर्ने कारोबारमा शुल्क गणनाको आधार स्पष्ट गरेको छ ।

सुनचाँदी खरिद–बिक्रीमा परिचयपत्र अनिवार्य

अब सर्वसाधारणले व्यवसायीलाई सुनचाँदी वा तिनका गरगहना बिक्री गर्दा आफ्नो परिचय खुल्ने कागजातको प्रतिलिपि पेस गर्नुपर्नेछ । नागरिकता, राष्ट्रिय परिचयपत्र, सवारी चालक अनुमतिपत्र, स्थायी लेखा नम्बर प्रमाणपत्र वा नेपाल सरकारबाट जारी अन्य परिचयपत्रमध्ये कुनै एकको प्रतिलिपि अनिवार्य गरिएको छ । त्यसरी बिक्री गरिने सुनचाँदी वा गरगहना आफूले खरिद गरेको प्रमाणसमेत पेस गर्नुपर्नेछ । विदेशबाट ल्याइएको सुनचाँदी भएमा त्यसको प्रमाण पनि देखाउनुपर्ने व्यवस्था कार्यविधिमा छ ।

व्यवसायीले आफ्नो पसलबाट गरगहना निर्माणका लागि कालीगढकहाँ तथा कालीगढबाट पसलसम्म सुनचाँदी वा गरगहना ओसारपसार गर्दा सम्बन्धित कार्यालयको छाप लागेको तोकिएको ढाँचाको चलान साथमा राख्नुपर्नेछ । गरगहना निर्माण गर्ने कालीगढले अनिवार्य रूपमा स्थायी लेखा नम्बर (प्यान) लिएको हुनुपर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ ।

समयमै शुल्क नबुझाए ब्याज, छली गरे अतिरिक्त शुल्क

व्यवसायीले उपभोक्ताबाट सङ्कलन गरेको सीप प्रवर्द्धन शुल्क सम्बन्धित कार्यालयको कोड तथा राजस्व शीर्षक नम्बर ११४१३ मा अर्को महिनाको २५ गतेभित्र दाखिला गर्नुपर्नेछ । तोकिएको समयमा शुल्क दाखिला नगरेमा वार्षिक १५ प्रतिशतका दरले ब्याज लाग्नेछ ।

कार्यविधिले शुल्क छली नियन्त्रणका लागि विभिन्न व्यवस्था गरेको छ । शुल्क असुल नगरेमा, बिक्री कारोबार खण्डीकरण गरेमा, वास्तविक कारोबारभन्दा कम कारोबार घोषणा गरी न्यून शुल्क असुल गरेमा वा अन्य माध्यमबाट शुल्क छली गरेको पाइएमा कर अधिकृतले शुल्क निर्धारण गर्न सक्नेछन् । यस्तो अवस्थामा निर्धारित शुल्कमा २५ प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लाग्नेछ ।

त्यस्तै, प्रत्येक सुनचाँदी व्यवसायीले आफ्नो पसलमा तोकिएको ढाँचाबमोजिमको सूचना पाटी राख्नुपर्नेछ । कार्यविधिले बिजक जारी गर्ने, कारोबारको अभिलेख राख्ने, विवरण पेस गर्ने र शुल्क दाखिला गर्ने प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्दै सुनचाँदी कारोबारमा शुल्क असुली तथा अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउने व्यवस्था गरेको छ ।